Q – C03 – Teaser: Thomas’ bijdrage aan de filosofie

Sommige mensen hebben een huisdier, anderen een huiskamer of een kind aan huis. Wij hebben iets originelers: een huisdenker. Hij heet Thomas. Hij is eigenlijk onze huisboeddha. Hij was net wat dikker maar iets minder kaal, wat minder charismatisch maar meer belezen, en net zo verlicht als die knakker uit het oosten van India. We hebben geen beeldje van hem helaas, daarom vertellen we verhalen over hem en wat hij dacht. Hij is best wel vet. Zijn ideeën ook. Vandaag ga ik een teaser geven.

Onze geschiedenis, de geschiedenis van de wereld, is een liefdesverhaal. En zoals alle liefdesverhalen zit het vol met drama, verlangen, miscommunicatie, alleen staan wachten in de regen en grootse gebaren om het weer goed te maken.

En ons leven is een bruiloft, een huwelijk dat door God is ingezegend.  De mens wordt verbonden aan de fysieke werkelijkheid. Ik word verbonden aan mijn wereld en aan mijn lichaam. Dit begon bij het starten van de klok, het begin van het heelal en later bij ons. En die eerste kus, de ring om de vinger, was de incarnatie. Het goddelijke verbonden met het fysieke. God zelf in het stof: Jezus tussen ons mensen. Niet iemand die ons op de huid zit maar in ons eigen vel kroop. Het oneindige heel dichtbij.

De kerk vertelde dit verhaal eerst met verve. Maar het verhaal droogde uit na een millennium. Ze richtte zich op het kleine stukje verbinding met God dat in een ieder zit, legde het onder een vergrootglas en vergat de wereld om haar heen. De ideeën werden belangrijker dan het leven zelf. De fysieke wereld was slechts een huls, iets tijdelijks, en iets wat je dus kon negeren. Ze leefde in haar hoofd, als een demente professor die alleen verdwaalt in haar gedachten. Het huwelijk leek meer dood dan levend te eindigen, net als de Red Wedding.

De filosofie van Aquino (onder andere) keerde in de dertiende eeuw het tij. Het was de broodnodige kop koffie die de kerk deed wakker schudden. En de koffiebonen kwamen van Aristoteles. Hij legde uit dat ratio en geloof geen tegenpolen waren, maar bij elkaar horen en dat de rede van God gegeven was om deze wereld te begrijpen. De wereld doet ertoe en kan door ons verstand begrepen worden, juist omdat God het ons gegeven heeft. Gods bestaan is niet alleen af te leiden uit een openbaring of ons verstand, maar juist ook uit de natuur en de wereld om ons heen. Als God een openbaring geeft, dan doet hij dat omdat dat sneller is dan als we alles zelf moeten bedenken. En als we met anderen in gesprek aan over God, dan doen we dat niet met onze geloofsaannames, maar met die van degene met wie we praten. Op basis van de rede dus. Of zoals Chesterton Aquino’s reactie op het toen heersende platonisme parafraseert in zijn biografie:

 “Far be it from a poor friar to deny that you have these dazzling diamonds in your head, all designed in the most perfect mathematical shapes and shining with a purely celestial light; all there almost before you begin to think, let alone to see or hear or feel. But I am not ashamed to say that I find my reason fed by my senses; that I owe a great deal of what I think to what I see and smell and taste and handle; and that so far as my reason is concerned, I feel obliged to treat all this reality as real. To be brief, in all humility, I do not believe that God meant Man to exercise only that peculiar uplifted which you are so fortunate as to possess: but I believe that there is a middle field of facts, which are given by the senses to be the subject matter of the reason; and that in that field the reason has a right to rule, as the representative of God in Man. It is true that all this is lower than the angels; but it is higher than the animals and all the actual material objects Man finds around him. True, man also can be an object; and even a deplorable object. But what man has done man may do; and if an antiquated old heathen can help me to do it, I will thank him in all humility.”

Hij bracht de twee weer samen – de mens en haar werkelijkheid, het goddelijke en het alledaagse. En hij draaide bijna in z’n eentje de filosofie van de (katholieke) kerk om, zonder die te splitsen en met zo min mogelijk bombarie. Het was een verhaal van het gewone leven en gezond verstand. Hij vertelde dit zonder opsmuk, in een voor ons droge taal. Zijn verhaal was op zichzelf al mooi genoeg.

Dit stukje is een bewerking van de openingsspeech van de avond op 30-11-2016 voor kringhuis Aquino der Nijmeegse Studentenvereniging de Navigators en is gebaseerd op G.K. Chesterton’s biografie van Aquino

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s